Interview Trouw: de rol van rituelen in moral injury, inclusief persoonlijk verhaal veteraan

In Trouw is een verdiepingsartikel verschenen over morele verwonding en de rol van rituelen – en activiteiten met rituele dimensies – die hierin een rol kunnen spelen. Projectleider Tine Molendijk licht in dit artikel bovengenoemde onderwerpen toe, en veteraan Dennis van der Kraats vertelt openhartig over hoe ‘rituele’ praktijken hem hebben geholpen in het herstellen van zijn interne beschadiging en beschadigde relaties met anderen. Geestelijk verzorger en ervaringsdeskundige Bart Hetebrij vertelt bovendien over het rituele programma voor morele verwonding dat hij en collega’s hebben opgezet voor personeel uit (oud-)geüniformeerde beroepen.

De in het artikel genoemde praktijken staan centraal in deelproject C, dat gericht is op maatschappelijk-politieke dimensies van morele verwonding. PhD-kandidaat Naomi Gilhuis onderzoekt hiervoor onder meer theaterstukken door veteranen en overlevers uit uitzendgebieden, terugkeerreizen naar uitzendgebieden en rechtszaken tegen de eigen organisatie of de Staat. De thema’s erkenning en rechtvaardigheid blijken hier een belangrijke rol te kunnen spelen.

Klik hier voor het artikel.

Publicatie ‘Warnings against romanticising moral injury’

Een Engelstalig artikel is vanuit het project gepubliceerd in The British Journal of Psychiatry over mogelijke risico’s van de groeiende populariteit van het begrip ‘moral injury’. Een zorgvuldige benadering van het begrip is cruciaal voor alle belanghebbenden bij onderzoek en interventies rondom morele verwonding, niet in het minst moreel verwonde mensen zelf.

De publicatie gaat over averechts werkende tendensen in de strijd voor preventie van morele verwonding. De waarschuwingen zijn
– dat we in pleidooien vóór ‘moral injury’ niet van ‘post-traumatische stressstoornis’ en andere bestaande psychiatrische begrippen eendimensionale karikaturen maken (dan gooien we baby’s met het badwater weg en zullen we opnieuw wielen gaan uitvinden),
– dat we niet voorbij gaan aan de wens van moreel verwonde personen om juist verantwoordelijkheid te nemen voor hun handelen (dan vergeten of versimpelen we opnieuw de belangrijke, complexe morele dimensie van het fenomeen),
– dat we in de erkenning van de legitimiteit van gevoelens van schuld, schaamte, boosheid en verraad niet onbedoeld herstel van de moreel verwonde persoon ontmoedigen (dan creëren we problematiek van ‘primary and secondary gain’), en
– dat we het begrip ‘moral injury’ niet te snel gebruiken voor ideologische claims over oorlog op manieren die juist haaks staan op de visies en behoeften van moreel verwonde veteranen (problematiek van ‘tertiary gain’).

Klik hier voor het open-access (vrij toegankelijke) artikel.

Interview: Wat doen technologische innovaties binnen defensie en politie met de mens?

Deze maand staat Sofie van der Maarel, één van de PhD-onderzoekers binnen Project Moral Injury, met een interview in het defensieblad ‘Sterker!’. Sofie richt zich op socio-technische dimensies van morele verwonding binnen defensie en politie, en meer algemeen op de morele gevolgen van technologische ontwikkelingen voor de militairen en politiemensen die hiermee moeten werken.

AI en robotica nemen steeds meer een plaats in in militaire en politieteams – waarvoor ook de hieronder genoemde eenheid Robotica en Autonome Systemen (RAS) binnen defensie is opgericht. Wat betekent het als je moet vertrouwen op de informatie die een AI systeem je geeft, of wat doet het met je verantwoordelijkheidsgevoel als niet je collega, maar een robot een fout maakt? In het interview bespreekt Sofie een aantal bevindingen tot dusver.

Event: Big Talk: Srebrenica. Never Again?

De val van Srebrenica markeert een donkere periode in de geschiedenis. In Nederland wordt het wel een ‘nationaal trauma’ genoemd. Onlangs werd er een Oscar-genomineerde film over uitgebracht, getiteld Quo vadis, Aida?, die overigens zowel grote lof als weerstand heeft opgeroepen, zoals vaker bij hooggevoelige thema’s als deze. Deze film is de aanleiding voor het volgende evenement.

Op vrijdag 4 juni 2021 bespreekt een panel of en hoe we als samenleving kunnen leren van onrecht uit het verleden, of en hoe ruimte voor verschillende perspectieven hierin relevant zijn, en welke rol kunst hierin kan spelen. Het panel wordt geleid door journalist en programmamaker Coen Verbraak – die vorig jaar een gelauwerde drieluik over Srebrenica maakte – en bestaat uit Alma Mustafic en Satko Mujagic (overlevenden van Srebrenica), Remko de Bruijne (Dutchbat-veteraan), Els Vandevorst (coproducent van Quo vadis, Aida?), theatermaker Boy Jonkergouw en historicus Marc van Berkel.

Het evenement vindt plaats op vrijdag 4 juni 2021, 19:00, en is gratis toegankelijk. Klik hier voor meer informatie.

Lezingen en workshops over moral injury voor behandelaars en ethici

Op 3 en 4 juni 2021 zullen teamleden van dit project online lezingen en workshops houden over moral injury voor onder meer psychologen, psychiaters en ethici.

Op 3 juni organiseert het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) het online symposium ‘Behandelingen in het psychotraumaveld’ (klik hier). Dr. Tine Molendijk zal hier een korte workshop voor behandelaars verzorgen. De deelnemers zullen hier zelf verschillende vragen bediscussiëren, waaronder: ‘Heeft het begrip morele verwonding meerwaarde voor mij als behandelaar?’ en ‘Is het morele oordeel van de behandelaar relevant in de behandeling?’.

Op 4 juni organiseert het Netwerk Ethiek Ondersteuning Nederland (NEON) het online congres: ‘Morele stress, morele moed, morele veerkracht en de rol van ethiekondersteuning’ (klik hier). Dr. Tine Molendijk zal hier een key note geven over de kansen maar ook de risico’s van de huidige populariteit van het begrip ‘moral injury’. Drs. Naomi Gilhuis zal een workshop verzorgen over de (de)politisering en (de)medicalisering van het begrip ‘moral injury’.

Projectgroep en Special Interest Group moral injury

Vanuit het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) bestaat er behoefte om de kennis over moral injury te bundelen en expliciet te maken, zodat zowel hulpverleners als hulpzoekende veteranen beter weten wat veteranen kunnen verwachten als zij hiervoor hulp zoeken binnen het LZV. Daartoe worden er binnenkort twee initiatieven gestart.
 
Ten eerste een Special Interest Group (SIG) voor moral injury, onder voorzitterschap van Marit Schwarze, gezondheidszorgpsycholoog bij GGZ Drenthe. Geïnteresseerden voor de SIG kunnen zich aanmelden bij Britt Houweling, b.houweling@nlveteraneninstituut.nl.
 
Ten tweede een projectgroep moral injury, onder voorzitterschap van Jackie June ter Heide, klinisch psycholoog en senior onderzoeker bij ARQ Centrum’45. Het doel van de projectgroep is een document te formuleren waarin beschreven wordt hoe hulpvragen rond moral injury benaderd worden in de verschillende gelederen van het LZV (geestelijke verzorging, eerstelijn en tweedelijn).

Pilotprogramma “Zicht op je morele verwonding” door BNMO

In mei en september 2021 organiseert het BNMO weer retraiteweken voor morele verwonding. Dit programma is in 2020 opgezet, en bedoeld voor beschadigde (ex-)militairen, politieagenten en andere geüniformeerde beroepen. De projectonderzoekers van Project Moral Injury leveren een bijdrage aan dit programma door een presentatie en discussie over wat in de wetenschap bekend is over morele verwonding.



Doel van het programma is om inzicht te geven in wat morele verwonding precies inhoudt en om concrete handvatten aan te reiken met de eigen morele kwetsuur om te gaan. De BNMO is de onafhankelijke belangenorganisatie voor beschadigde (ex)militairen, politieagenten of andere geüniformeerde beroepen. Klik hier voor de ervaringen van de eerste deelnemers van dit programma in het BNMO-magazine de Kareoler (pagina 7). Klik hier voor meer informatie over het programma.

ARQ Themadossier Moral Injury

De bibliotheek van het ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum – één van de partners in ons projectconsortium – heeft een themadossier over morele verwonding aangemaakt voor onderzoekers, zorgprofessionals en geïnteresseerden. Klik hier voor deze overzichtelijke pagina die regelmatig wordt bijgewerkt. Bent u geïnteresseerd in een attendering over nieuwe literatuur voor zorgprofessionals? Meld u dan aan voor een mail-alert op de pagina.

Keynote op LZV Contactdag

Op 25 november organiseerde het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) een landelijke contactdag voor alle medewerkers uit de LZV-keten. De contactdag vond online in talkshow-vorm plaats. De projectleider was hiervoor uitgenodigd om over moral injury te spreken. Ze deed dit samen met Dennis van der Kraats, een veteraan met persoonlijke ervaring met morele verwonding en initiatiefnemer en voorzitter van het Veterans Search Team. Hierna volgde een panelgesprek met psycholoog dr. Jackie June ter Heide, humanistisch raadsman Erwin Kamp en maatschappelijk werker Otjeh Bakarbessy. Zie hieronder of klik hier voor de videobeelden van dit gesprek.

Klik hier voor de website van Dennis en zijn vrouw Mariska met openhartige verhalen over de morele impact die de uitzending van Dennis had op hem en zijn gezin.

Toegankelijk artikel over moral injury & kort radio-interview over normvervaging

In de Militaire Spectator is een artikel verschenen van de projectleider van Project Moral Injury (klik hier). In grote lijnen en toegankelijke taal biedt dit artikel inzicht in onder andere moral injury ten opzichte van posttraumatische stress-stoornis en de rol van politiek en maatschappij in moreel verwondende ervaringen onder militairen. Ook worden er aanbevelingen voor de krijgsmacht gegeven, zoals realistische ethiektraining.



De aanbeveling van ethiektraining gaf de projectleider vandaag ook in het Radio 1 Journaal, waar ze naar aanleiding van het vandaag uitgekomen rapport over Australische oorlogsmisdaden kort werd geïnterviewd over normvervaging (zie hieronder, het gesprek met de projectleider begint na tweeënhalf minuut).